HET GELUID VAN DE GRIEKSE DANS
De instrumenten achter de Griekse volksdansmuziek
Het is de klarinet, niet de bouzouki, die de meeste volksmuziek op het vasteland aandrijft — de bouzouki is eigenlijk een stedelijk rebetiko-geluid. Dit is wat een Griekse dansvloer écht laat ontbranden.
Bekijk Dora Stratou-tickets op GetYourGuide ↗De klarinet: de leidende stem van de dansmuziek op het vasteland
Vraag de meeste bezoekers naar een Grieks volksinstrument en de bouzouki komt als eerste naar boven — maar in de danstraditie van het vasteland is de echte hoofdrol weggelegd voor de klarinet, lokaal bekend als de klarino. In de 19e eeuw geïntroduceerd en snel opgenomen in de lokale stijl, nam hij de melodische rol over in dansbands in Epirus, Thessalië en de Peloponnesos, waarbij hij de lange, versierde lijnen speelt waar zangers en dansers op voortbouwen. Een vastelands tsamiko of kalamatianos is in de praktijk opgebouwd rond de frasering van de klarinet — hij bepaalt de tempowisselingen waar een voordanser op reageert, minstens zozeer als elke drum.
De lyra-familie: één naam, verschillende instrumenten
Lyra" betekent in Griekenland niet één instrument — het verwijst naar een hele familie van kleine, gestreken lieren, en welk instrument je hoort, hangt volledig af van waar je bent. De Kretenzische lyra, die rechtop op de knie wordt bespeeld met een heldere, snijdende toon, draagt de Kretenzische dans vrijwel in haar eentje. De Pontische lyra, oftewel kemenche, is kleiner, heeft drie snaren en klinkt nog doordringender — speciaal gebouwd om boven de strakke, snelle cirkels van de Pontische dans uit te dragen. Geen van beide instrumenten klinkt ook maar enigszins hetzelfde, ondanks de gedeelde naam — een herinnering dat regionale Griekse muziek, net als regionale Griekse dans, nooit één enkele traditie was.
Laouto en santouri: de ruggengraat onder de melodie
Achter de hoofdmelodie vertrouwt een dorpsdansband doorgaans op de laouto — een luit met lange hals die ritme en een baslijn verzorgt — en vaak op een santouri, een hakkebord dat een glinsterende, percussieve textuur toevoegt, vooral gebruikelijk in eilandensembles. Geen van beide instrumenten staat meestal in de schijnwerpers, maar samen maken ze van een solomelodielijn muziek waar mensen daadwerkelijk op kunnen dansen tijdens een langdurig programma, door een stabiel ritmisch raamwerk te behouden onder welk leidinstrument — klarinet, viool of lyra — dan ook de melodie draagt die de betreffende dans vereist.
De bouzouki: een echt Grieks instrument, alleen niet in deze traditie
De bouzouki is niet nep of verzonnen — het is simpelweg een ander verhaal dan het dorpsvolksdansen. De moderne vorm ontwikkelde zich begin twintigste eeuw onder Griekse vluchtelingengemeenschappen uit Klein-Azië en werd het bepalende instrument van de rebetiko, een urbaan genre dat verbonden is met havensteden en het arbeidersleven in Griekenland — niet met feestelijk dansen op het platteland. Het is een werkelijk belangrijk onderdeel van de Griekse muziekgeschiedenis — alleen een aparte tak naast de regionale volkstraditie die een folkloretheater bewaart. Daarom leunt een programma dat is opgebouwd rond authentiek dorpsdansen op klarinet en lier, in plaats van op het instrument dat de meeste bezoekers verwachten te horen.
Waarom livemuziek verandert wat je ziet
Opgenomen muziek maakt dit alles plat — een achtergrondtrack kan niet inspelen op een danser zoals een live klarinettist of lyraspeler dat doet. Bij authentieke folkoptredens werken muzikanten en dansers in realtime op elkaar in: een geïmproviseerde uithaal van de hoofddanser kan een vergelijkbare uithaal bij de muzikanten oproepen, en het tempo kan van avond tot avond licht verschuiven. Dat samenspel is mede wat een levende regionale band van een folklore-instituut onderscheidt van een show die draait om een vast, vooraf opgenomen geluidsband — de muziek wordt gespeeld, niet slechts afgespeeld.