Η ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΟΣΤΟΥΜΙΩΝ
Μέσα στη Συλλογή Ελληνικών Φορεσιών του Θεάτρου «Ντόρα Στράτου»
Δεκαετίες επιτόπιας έρευνας, χωριό προς χωριό, έχτισαν αυτή τη συλλογή — 98 τύποι γυναικείας φορεσιάς, 44 ανδρικής, ανάμεσα στα μεγαλύτερα αρχεία ελληνικής λαϊκής ενδυμασίας παγκοσμίως.
Δείτε εισιτήρια για τη Ντόρα Στράτου στο GetYourGuide ↗Μία γυναίκα, τρεις δεκαετίες και μια χώρα από χωριά
Η συλλογή πίσω από τις παραστάσεις της Δόρας Στράτου δεν ξεκίνησε ως αποθήκη σκηνικών ενδυμάτων — ξεκίνησε ως επιτόπια έρευνα. Η λαογράφος Δόρα Στράτου αφιέρωσε περίπου τριάντα χρόνια ταξιδεύοντας σε χωριά σε όλη την Ελλάδα, αγοράζοντας γνήσιες παραδοσιακές φορεσιές απευθείας από τις οικογένειες και τις κοινότητες που τις είχαν φτιάξει και φορέσει — συχνά ρούχα που ήταν ήδη αιωνόβια όταν τα εντόπισε. Αυτή η διαδικασία, που επαναλήφθηκε χωριό με χωριό και περιοχή με περιοχή, είναι αυτό που ξεχωρίζει το τελικό αρχείο από ένα τμήμα κοστουμιών που απλώς φτιάχτηκε για να δείχνει ελληνικό: κάθε κομμάτι έχει τεκμηριωμένη προέλευση σε έναν πραγματικό τόπο και σε μια πραγματική παράδοση.
Η κλίμακα: περίπου 2.000 κοστούμια και χιλιάδες επιπλέον κομμάτια.
Τα νούμερα αποτυπώνουν το μέγεθος της φιλοδοξίας. Η συλλογή αριθμεί περίπου 2.000 ολοκληρωμένες παραδοσιακές φορεσιές, καλύπτοντας 98 διαφορετικά γυναικεία και 44 ανδρικά στυλ, συνήθως με πολλαπλά αντίτυπα της καθεμιάς, ώστε πολλοί χορευτές να φορούν ταυτόχρονα την ίδια τοπική ενδυμασία. Γύρω τους εκτείνεται ένα ευρύτερο αρχείο συναφών αντικειμένων — λαϊκά κοσμήματα, χειροποίητα υποδήματα, μαντήλες και άλλα αξεσουάρ — ανεβάζοντας το σύνολο των καταγεγραμμένων τεκμηρίων σε χιλιάδες. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες συλλογές του είδους της στην Ελλάδα, δημιουργημένη ειδικά για να υποστηρίξει την αυθεντική εκτέλεση και όχι μόνο τη μουσειακή έκθεση.
Τι σημαίνει «αυθεντικό» εδώ
Η αυθεντικότητα σε αυτό το πλαίσιο είναι ένα συγκεκριμένο, επαληθεύσιμο χαρακτηριστικό, όχι μια διαφημιστική λέξη. Πρόκειται για χειροποίητα ενδύματα που δημιουργούνται από τεχνίτες χωριών με παραδοσιακές τεχνικές και υλικά, αποκτημένα ως πρωτότυπα κομμάτια και όχι ως παραγγελίες αντιγράφων. Αυτό έχει σημασία γιατί η λαϊκή φορεσιά μεταφέρει πραγματική πληροφορία — το κέντημα, η κόμμωση, το ύφασμα και η γραμμή ενός τοπικού ενδύματος αντικατοπτρίζουν την ιστορία, το κλίμα και τις κοινωνικές διακρίσεις της περιοχής τόσο καθαρά όσο και οι χοροί της. Μια συλλογή φορεσιών που βασίζεται σε πρωτότυπα, και όχι σε προσεγγίσεις σχεδιασμένες για να δείχνουν καλά στη σκηνή, διατηρεί αυτή την πληροφορία αντί να την εξομαλύνει για λόγους ευκολίας.
Περιφερειακές υπογραφές, ραμμένες στο χέρι
Καμία περιοχή δεν ντύνει τον χορευτή με τον ίδιο τρόπο. Οι ορεινές περιοχές τείνουν προς βαρύτερο μαλλί και πιο σκούρες, πιο δομημένες σιλουέτες, κατάλληλες για ψυχρότερο κλίμα και πιο τραχύ έδαφος· η νησιώτικη φορεσιά είναι συνήθως πιο ελαφριά, με διαφορετικές συμβάσεις στην κεφαλοδεσιά και πιο φωτεινά κεντήματα που αντανακλούν τον θερμότερο καιρό και διαφορετικές υφαντικές παραδόσεις. Η ποντιακή και η μικρασιατική ενδυμασία φέρει τα δικά της ξεχωριστά χαρακτηριστικά, διαμορφωμένα από ένα διαφορετικό πολιτισμικό περιβάλλον πριν από την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923. Το να παρακολουθεί κανείς ένα πρόγραμμα που διατρέχει πολλές περιοχές σημαίνει να βλέπει τη φορεσιά να αλλάζει με την ίδια επιμέλεια όπως ο χορός και η μουσική — ένα οπτικό επίπεδο με τόση πληροφορία όση και η χορογραφία.
Από αποθήκη σε σκηνή
Μια συλλογή αυτού του μεγέθους αποκτά νόημα μόνο αν όντως φοριέται. Οι χορευτές που κάνουν πρόβα και παρουσιάζουν το τοπικό ρεπερτόριο ντύνονται από αυτό το αρχείο και όχι με στυλιζαρισμένες, γενικές «ελληνικές φορεσιές» κατά προσέγγιση — γι' αυτό και ένας γνώστης θεατής, ή ένας Έλληνας επισκέπτης που αναγνωρίζει την ενδυμασία της περιοχής του, μπορεί να καταλάβει με μια ματιά από ποιο ακριβώς μέρος της χώρας προέρχεται κάθε χορός. Έτσι, η συλλογή φορεσιών μετατρέπεται από ένα στατικό αρχείο σε ένα ζωντανό, ορατό κομμάτι κάθε παράστασης.