ΟΙ ΧΟΡΟΙ ΕΞΗΓΟΥΝΤΑΙ
Συρτάκι, Καλαματιανός, Τσάμικο: Οι Ελληνικοί Παραδοσιακοί Χοροί, Εξηγημένοι
Το συρτάκι επινοήθηκε για μια ταινία του 1964, όχι για την πλατεία ενός χωριού — δείτε πώς διαφέρουν πραγματικά αυτό, ο καλαματιανός, το τσάμικο και ο χασάπικος, περιοχή προς περιοχή.
Δείτε εισιτήρια για τη Ντόρα Στράτου στο GetYourGuide ↗Συρτάκι: ο χορός που όλοι αναγνωρίζουν, και δεν είναι παλιός.
Ο χορός που οι περισσότεροι επισκέπτες αποκαλούν «ελληνικό χορό» είναι μόλις εξήντα ετών. Ο συρτάκι χορογραφήθηκε από τον Γιώργο Προβιά για την ταινία «Αλέξης Ζορμπάς» του 1964, με μουσική του Μίκη Θεοδωράκη, και δημιουργήθηκε ως υβρίδιο των παλαιότερων βημάτων του συρτού και του χασάπικου. Η δομή του, από αργό σε γρήγορο ρυθμό, λέγεται συχνά ότι διαμορφώθηκε γύρω από τον τραυματισμένο αστράγαλο του Άντονι Κουίν, που περιόριζε όσα μπορούσε να κάνει στις χορευτικές σκηνές της ταινίας. Γνώρισε διεθνή επιτυχία και έγινε ένα είδος συντομογραφίας για τον ελληνικό χορό γενικά — όμως ένα γνήσιο πρόγραμμα λαϊκής παράδοσης, όπως αυτό της Δόρας Στράτου, βασίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου σε χορούς με πολύ βαθύτερες ρίζες, με τον συρτάκι να αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα.
Καλαματιανός: ο χορός που μαθαίνει κάθε Έλληνας
Αν ένας χορός ενώνει την Ελλάδα, αυτός είναι ο Καλαματιανός. Χορεύεται σε μακρύ ανοιχτό κύκλο, με τα χέρια ενωμένα και ελαφρώς υψωμένα, κινούμενος αντίστροφα με τον χαρακτηριστικό ανισομερή ρυθμό των επτά χτύπων ανά μέτρο, σε διάταξη 3-2-2. Πήρε το όνομά του από την Καλαμάτα της Πελοποννήσου, αν και παραλλαγές του χορεύονται σε γάμους και γιορτές σε όλη τη χώρα. Είναι τόσο απλός που ο καθένας μπορεί να μπει στη γραμμή μέσα σε λίγα μέτρα, και αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που αποτελεί τον βασικό κοινωνικό χορό στις ελληνικές γιορτές — και έναν ισχυρό υποψήφιο για την πιο ζωντανή, πιο φιλική προς το κοινό στιγμή ενός τοπικού προγράμματος.
Τσαμίκος: ο ορεινός χορός που φτιάχτηκε για να λάμψει ένας μόνο χορευτής
Το τσάμικο προέρχεται από μια πιο σκληρή παράδοση. Πήρε το όνομά του από τους Κλέφτες — ένοπλους αγωνιστές που αντιστάθηκαν στην οθωμανική κυριαρχία από τα βουνά της Ηπείρου και της Στερεάς Ελλάδας — και ιστορικά χορευόταν μόνο από άνδρες, σε αργό ρυθμό 3/4, με τα χέρια ενωμένα στον αγκώνα σε γραμμή. Ο πρώτος χορευτής αυτοσχεδιάζει: μετρημένα, ολισθαίνοντα βήματα που κορυφώνονται σε ξαφνικά ψηλά λακτίσματα και άλματα, ενώ οι υπόλοιποι της γραμμής, κρατώντας σφιχτά, τον συγκρατούν σταθερό. Δεν έχει να κάνει τόσο με την πολυπλοκότητα όσο με την παρουσία — χάρη και έλεγχος που εκτελούνται ως ένα είδος ήσυχης τόλμης, ένας κόσμος μακριά από τον εύκολο, συλλογικό κύκλο του καλαματιανού.
Χασάπικο: ο πραγματικός χορός πίσω από τον διάσημο
Πολύ πριν από το συρτάκι, υπήρχε το χασάπικο — ο «χορός των χασάπηδων», που λέγεται ότι έχει τις ρίζες του στη συντεχνία των χασάπηδων της Κωνσταντινούπολης, οι οποίοι εκτελούσαν μια παρωδία μάχης σε σφιχτές, συγχρονισμένες γραμμές. Υπάρχει σε δύο ρυθμούς: την αργή, βαριά εκδοχή (χασάπικο βαρύ) σε 4/4, και μια ταχύτερη μορφή σε 2/4 (χασάπικο γρήγορο). Ο Πρόβιας βασίστηκε άμεσα και στους δύο όταν έχτισε το συρτάκι για τον Ζορμπά τον Έλληνα, γι' αυτό και οι δύο χοροί μοιάζουν συγγενικοί σε ένα άπειρο μάτι. Το να δει κανείς το χασάπικο να εκτελείται αυτόνομα, χωρίς την κινηματογραφική εναλλαγή αργού-γρήγορου ρυθμού να το επικαλύπτει, αποκαλύπτει έναν πιο πειθαρχημένο, πολεμικό χορό από τον διάσημο απόγονό του.
Ο νησιώτικος συρτός και οι ποντιακοί χοροί: δύο εντελώς αντίθετα άκρα
Τα περιφερειακά προγράμματα σκόπιμα τοποθετούν αντιθετικούς χορούς τον έναν δίπλα στον άλλον. Ο νησιώτικος συρτός — από τον οποίο προέρχεται ο παλαιότερος καλαματιανός — είναι ανάλαφρος, γρήγορος στα βήματα και ανοιχτός, ταιριαστός στις πιο επίπεδες πλατείες του Αιγαίου. Οι ποντιακοί χοροί βρίσκονται στον εντελώς αντίποδα: έφεραν τους πρόσφυγες από τις ακτές του Ευξείνου Πόντου της Μικράς Ασίας μετά το 1922, και χορεύονται σε κλειστούς, ταχύτατους κύκλους με το τρίχορδο κεμεντζέ, μια μικρή τοξωτή λύρα με διαπεραστικό, επίμονο ήχο. Το να παρακολουθήσει κανείς και τους δύο σε ένα βράδυ καθιστά σαφές πόσο διαφορετικά μπορεί να ακούγεται και να κινείται ο «ελληνικός λαϊκός χορός», ανάλογα με το από ποιο σημείο του ελληνικού κόσμου προέρχεται.
Πέντε ελληνικοί παραδοσιακοί χοροί, δίπλα δίπλα
| Χορός | Ανακαλύψτε την καρδιά της Πράγας με μια ξενάγηση χωρίς αναμονή στην είσοδο στο Κάστρο της Πράγας και στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Βίτου, συνδυάζοντας την ιστορία με την άνεση. | Μέτρο / ρυθμός | Ποιος το χορεύει |
|---|---|---|---|
| Συρτάκι | Χορογραφημένο το 1964, για τον κινηματογράφο | Από αργό χτίσιμο σε γρήγορο ρυθμό | Ο καθένας — σύγχρονο, όχι ιστορικό |
| Καλαματιανός | Πελοπόννησος / σε ολόκληρη τη χώρα | 7/8, μέτρια | Ανοιχτή συμμετοχή, όλες οι ηλικίες |
| Τσάμικο | Ήπειρος / Κλεφτική παράδοση | 3/4, αργός | Ιστορικά μόνο για άνδρες |
| Χασάπικο | Συντεχνία χασάπηδων της Κωνσταντινούπολης | 4/4 αργός ή 2/4 γρήγορος | Κοντινές, συγχρονισμένες διαδρομές |
| Ποντιακοί χοροί | Μαύρη Θάλασσα Μικρά Ασία | Γρήγορος, συμπαγής κύκλος | Ώμο με ώμο σε κύκλο |