TAŃCE WYJAŚNIONE
Syrtaki, Kalamatianos, Tsamiko: greckie tańce ludowe wyjaśnione
Syrtaki wymyślono na potrzeby filmu z 1964 roku, a nie na wiejskim placu — oto, czym naprawdę różnią się od siebie syrtaki, kalamatianos, tsamiko i hasapiko, region po regionie.
Zobacz bilety na Dorę Stratou na GetYourGuide ↗Syrtaki: taniec, który zna każdy – i wcale nie jest stary.
Taniec, który większość turystów nazywa „tańcem greckim”, ma zaledwie około sześćdziesięciu lat. Syrtaki zostało opracowane przez Jorgosa Prowiasa do filmu „Grek Zorba” z 1964 roku, do muzyki Mikisa Theodorakisa, jako hybryda starszych kroków syrtos i hasapiko. Jego struktura przechodząca od wolnego do szybkiego tempa często bywa tłumaczona kontuzją stopy Anthony’ego Quinna, która ograniczała jego możliwości w scenach tanecznych. Taniec ten zdobył międzynarodową popularność i stał się swego rodzaju skrótem myślowym dla tańca greckiego w ogóle – jednak prawdziwy program folklorystyczny, jak ten Dory Stratou, opiera się niemal wyłącznie na tańcach o znacznie głębszych korzeniach, a syrtaki jest tu wyjątkiem, a nie regułą.
Kalamatianos: taniec, którego uczy się każdy Grek
Jeśli istnieje jeden taniec, który jednoczy Grecję, to właśnie ten. Kalamatianos tańczy się w długim, otwartym kręgu, z połączonymi i lekko uniesionymi dłońmi, poruszając się przeciwnie do wskazówek zegara w charakterystycznym, nierównym rytmie siedmiu uderzeń na takt, podzielonym na 3-2-2. Swoją nazwę zawdzięcza miastu Kalamata na Peloponezie, choć jego odmiany tańczone są na weselach i festiwalach w całym kraju. Jest na tyle prosty, że każdy może dołączyć do linii w ciągu kilku taktów — i właśnie dlatego to domyślny taniec towarzyski na greckich uroczystościach oraz mocny kandydat do miana najżywszego i najbardziej angażującego publiczność momentu regionalnego programu.
Tsamiko: górski taniec stworzony po to, by jeden mężczyzna mógł zabłysnąć
Tsamiko wywodzi się z surowszej tradycji. Nazwany na cześć Klephtów — uzbrojonych powstańców, którzy stawiali opór panowaniu osmańskiemu z gór Epiru i środkowej Grecji — historycznie tańczony był wyłącznie przez mężczyzn, w wolnym metrum 3/4, z ramionami splecionymi w łokciach w linii. Prowadzący tancerz improwizuje: miarowe, ślizgowe kroki przechodzące w nagłe wysokie podskoki i wyskoki, podczas gdy reszta linii, trzymając mocno, utrzymuje go w równowadze. Mniej tu chodzi o złożoność, a bardziej o obecność — gracja i kontrola wykonane jako rodzaj cichej brawury, świat odległy od swobodnego, wspólnotowego kręgu Kalamatianosa.
Hasapiko: prawdziwy taniec kryjący się za tym słynnym
Na długo przed syrtaki istniało hasapiko – „taniec rzeźników”, który według tradycji wywodzi się z konstantynopolitańskiego cechu rzeźników, wykonujących pozorowaną walkę w zwartych, zsynchronizowanych szeregach. Występuje w dwóch tempach: wolnej, ciężkiej wersji (hasapiko vari) w metrum 4/4 oraz szybszej formie 2/4 (hasapiko grigoro). Provias czerpał bezpośrednio z obu, tworząc syrtaki do filmu „Grek Zorba”, dlatego dla niewprawnego oka oba tańce mogą wydawać się spokrewnione. Zobaczenie hasapiko w jego własnej formie, bez nałożonej na nie filmowej zmiany tempa z wolnego na szybkie, ukazuje taniec o wiele bardziej zdyscyplinowany i wojenny niż jego słynny potomek.
Wyspiarski syrtos i tańce pontyjskie: dwa skrajne przeciwieństwa
Programy regionalne celowo zestawiają ze sobą kontrastujące tańce. Wyspiarski syrtos — starszy taniec, z którego wywodzi się kalamatianos — jest lekki, zwawy i otwarty, pasujący do płaskich wiejskich placów na Cykladach. Tańce pontyjskie stanowią całkowite przeciwieństwo: przywiezione do Grecji przez uchodźców z wybrzeża Morza Czarnego w Azji Mniejszej po 1922 roku, wykonywane są w zwartych, szybko wirujących kręgach przy dźwiękach trzystrunowego kemenche, małej smyczkowej liry o przenikliwym, natarczywym brzmieniu. Obserwując oba style w jeden wieczór, dostrzega się, jak odmiennie „grecki taniec ludowy" może brzmieć i poruszać się w zależności od tego, z której części greckiego świata pochodzi.
Pięć greckich tańców ludowych, jeden obok drugiego
| Taniec | Pochodzenie | Metr / tempo | Kto tańczy ten taniec |
|---|---|---|---|
| Syrtaki | Opracowane choreograficznie w 1964 roku, dla filmu | Powolne budowanie do szybkiego | Każdy — nowoczesny, nie historyczny |
| Kalamatianos | Peloponez / cały kraj | 7/8, umiarkowane | Otwarty obiekt, dla wszystkich grup wiekowych |
| Tsamiko | Epir / tradycja klefcka | 3/4, wolne tempo | Historycznie tylko dla mężczyzn |
| Hasapiko | Gildia rzeźników konstantynopolitańskich | 4/4 wolne tempo lub 2/4 szybkie | Bliskie, zsynchronizowane linie |
| Tańce pontyjskie | Morze Czarne Azja Mniejsza | Szybkie, zwarte koło | Tłumaczenie: Tłumy ściśnięte ramię w ramię |